Все время что-то читаю... Прочитанное хочется где-то фиксировать, делиться впечатлениями, ассоциациями, искать общее и разное. Я читаю фантастику, триллеры и просто хорошие книги. И оставляю на них отзывы...
Не знаете что почитать? Какие книги интересны? Попробуйте найти ответы здесь, в "Читалке"!

Биография габдулла тукай на татарском языке


Габдулла Тукай

Дуслар белән уртаклашырга

Хаталар төзәтү

Әгәр дә сез орфографик хата тапсагыз, хаталы сүзне тычкан ярдәмендә билгеләгез һәм Ctrl+Enter төймәләренә басыгыз.

Татар халык шагыйре Габдулла Тукай (Габдулла Мөхәммәтгариф улы Тукаев) 1886 елның 14 апрелендә элекке Казан губернасы Мәңгәр волосте (ТАССР Арча районы) Кушлавыч авылында туа. Кечкенәдән ятим калган Габдулла, кулдан-кулга йөреп, балачагын Сасна, Өчиле, Кырлай авылларында уздыра. Башлангыч белемне Кырлай авылы мәдрәсәсендә ала.

1895 ел башыннан Тукай Уральск шәһәрендә яшәүче туганнары гаиләсендә тәрбияләнә. Биредә ул татар халык иҗатын һәм әдәбиятын җентекләп өйрәнә, гарәп, фарсы, төрек, рус һәм башка халыкларның әдәбиятлары белән таныша, рус теле аркылы Көнбатыш классик әдәбияты казанышларын үзләштерә. Үзе дә беренче шигырьләрен иҗат итә.

Уральскидагы әдәби-мәдәни хәрәкәт Тукай тормышында хәлиткеч роль уйный. 1905 елгы революция дулкыны белән зур әдәбиятка килеп кергән әдип монда җәмәгать эшлеклесе, журналист, тәрҗемәче һәм шагыйрь буларак формалаша.

1907 елның көзендә Тукай Казанга кайта. Ул үлемсез әсәрләренең күбесен шушында яза; профессиональ революционерлар даирәсенә керә; татар культурасының революцион-демо-кратик канатын җитәкләүгә алына. Шагыйрьнең сугышчан шигърияте һәм иҗтимагый, әдәби процессларның иң четерекле проблемаларына багышланган публицистик чыгышлары әдәби-мәдәни хәрәкәтнең төп юнәлешен билгеләүче көчкә әверелә.Габдулла Тукай 1913 елның 15 апрелендә Казанда үпкә авыруыннан вафат була. Тукай татар халкының яңа реалистик әдәбиятына һәм хәзерге заман татар әдәби теленә нигез салучы булды. Шагыйрь  иҗтимагый  прогресска  хезмәт  итүне  үзенең  гражданлык бурычы итеп санады; кыска гына гомер юлында күпкырлы иҗаты белән татар культурасы тарихында яңа эпоха ачты.

Г. Тукайны башка милләт халыклары да үз итә. 1986 елда, шагыйрьнең тууына 100 ел тулу уңаеннан, Берләшкән Милләтләр Оешмасының Мәгариф, фән һәм культура буенча комитеты (ЮНЕСКО) бу бәйрәмне халыкара күләмдә билгеләп үтте.

shigriyat.ru

Нужна биография Габдуллы Тукая на татарском языке. Срочно! - Школьные Знания.com

Татар халык шагыйре Габдулла Тукай (Габдулла Мөхәммәтгариф улы Тукаев) 1886 елның 14 апрелендә элекке Казан губернасы Мәңгәр волосте (ТАССР Арча районы) Кушлавыч авылында туа. Кечкенәдән ятим калган Габдулла, кулдан-кулга йөреп, балачагын Сасна, Өчиле, Кырлай авылларында уздыра. Башлангыч белемне Кырлай авылы мәдрәсәсендә ала.1895 ел башыннан Тукай Уральск шәһәрендә яшәүче туганнары гаиләсендә тәрбияләнә. Биредә ул татар халык иҗатын һәм әдәбиятын җентекләп өйрәнә, гарәп, фарсы, төрек, рус һәм башка халыкларның әдәбиятлары белән таныша, рус теле аркылы Көнбатыш классик әдәбияты казанышларын үзләштерә. Үзе дә беренче шигырьләрен иҗат итә.Уральскидагы әдәби-мәдәни хәрәкәт Тукай тормышында хәлиткеч роль уйный. 1905 елгы революция дулкыны белән зур әдәбиятка килеп кергән әдип монда җәмәгать эшлеклесе, журналист, тәрҗемәче һәм шагыйрь буларак формалаша.1907 елның көзендә Тукай Казанга кайта. Ул үлемсез әсәрләренең күбесен шушында яза; профессиональ революционерлар даирәсенә керә; татар культурасының революцион-демо-кратик канатын җитәкләүгә алына. Шагыйрьнең сугышчан шигърияте һәм иҗтимагый, әдәби процессларның иң четерекле проблемаларына багышланган публицистик чыгышлары әдәби-мәдәни хәрәкәтнең төп юнәлешен билгеләүче көчкә әверелә.Габдулла Тукай 1913 елның 15 апрелендә Казанда үпкә авыруыннан вафат була. Тукай татар халкының яңа реалистик әдәбиятына һәм хәзерге заман татар әдәби теленә нигез салучы булды. Шагыйрь иҗтимагый прогресска хезмәт итүне үзенең гражданлык бурычы итеп санады; кыска гына гомер юлында күпкырлы иҗаты белән татар культурасы тарихында яңа эпоха ачты.Г. Тукайны башка милләт халыклары да үз итә. 1986 елда, шагыйрьнең тууына 100 ел тулу уңаеннан, Берләшкән Милләтләр Оешмасының Мәгариф, фән һәм культура буенча комитеты (ЮНЕСКО) бу бәйрәмне халыкара күләмдә билгеләп үтте.

4.3

45 оценок

45 оценок

Оцени!

znanija.com

Габдулла Тукай биография

Габдулла Мухамедгарифович Тукай (1886-1913) – татарский народный поэт, публицист, переводчик, литературный критик и общественный деятель. Будучи основоположником школы поэзии, заложил крепкий фундамент татарского языка и литературы. Биография Габдуллы Тукая, не смотря на раннюю смерть поэта, оказала большое влияние тюркоязычных писателей в Советском Союзе.

14(26)апреля 1886 года в татарском религиозном семействе родился мальчик, которому дали имя Габдулла. Его отец был муллой – мусульманским священнослужителем. Он умер очень рано, когда Габдулле едва исполнилось полгода. Мать, оставшись одна с малышом на руках, также очень рано ушла из жизни. Детские годы Тукая прошли в родном селе Кушлавыч Казанской Губернии.

Оставшись круглым сиротой в четырехлетнем возрасте, Габдулла начал свое скитание по приемным семьям. Он видел мало внимания и заботы в свой адрес, и рос крайне болезненным и истощенным ребенком, который нередко слышал пожелания смерти в свой адрес. Краткая биография Тукая в детстве была полна лишений и бесконечных мытарств.

Ситуация начала меняться в лучшую сторону, когда он оказался в приемной купеческой семье Усмановых в Уральске. Здесь его отдали учиться в медресе – мусульманскую духовную семинарию. Во время учебы Габдулла показал себя очень способным учеником, который жадно впитывал новые знания.

В медресе способный мальчик стал посещать русский класс, где с большим удовольствием окунулся в мир русской литературы. Особенно привлекала его поэзия Лермонтова и Пушкина, которая в дальнейшем нашла свое отражение в работах Габдуллы.

Произведения русских классиков настолько повлияли на юного Тукая, что в возрасте 16 лет он начал сам писать стихи. Кроме того, он занялся переводом басен Крылова с русского на татарский, стал писать очерки и статьи на острые социальные и революционные темы, занялся общественно-политической деятельностью.

После окончания медресе в 1905 году у Габдуллы началась новая, самостоятельная жизнь. Вскоре он вернулся в Казань, где решил полностью посвятить себя служению своей родине.

В течение следующих шести лет Тукай активно занимался творчеством: он быстро нашел свою нишу в литературных кругах Казани, и стал пользоваться большой популярностью среди прогрессивной молодежи. Во всех произведениях молодого писателя красной нитью прослеживалась тревога за судьбу своего народа, достоинство, четь, совесть, неподкупность.

Наиболее известные произведения Тукая – « Маленькое путешествие», «Пара лошадей», «Татарская молодежь», «Дача». Не забывал писатель и о самой юной читательской аудитории. Для детей им были написаны сказки «Шурале», «Призыв к труду», «Веселые странички». Впоследствии творчество Габдуллы Тукая вошло в школьную программу 6 класса в казанских школах.

Главной проблемой перевода произведений татарского поэта на русский язык была неточность их содержания. Со временем все погрешности были исправлены.

Будучи идеалистом и романтиком по натуре, Габдулла мало заботился о своем финансовом положении. Куда больше его интересовало бескорыстное служение народу, общественная и просветительская деятельность. Постоянно живя на грани бедности, Тукай существенно подорвал свое и без того хрупкое здоровье.

Габдулла никогда не был женат и не имел детей. Всего себя, без остатка, он посвятил служению татарскому народу.

Скончался молодой поэт 2 апреля 1913 года, совсем немного недожив до своего 27-летия. Причиной его кончины стала чахотка, которая подорвала истощенный постоянным голодом организм.

Новая функция! Средняя оценка, которую получила эта биография. Показать оценку

obrazovaka.ru

Габдулла Тукай

Габдулла Мөхәммәтгариф улы Тукай (Ğabdulla Tuqay, عبدالله توقاي‎; 1886 елның 26 апреле, Кушлавыч авылы – 1913 елның 15 апреле, Казан) – татар халкының бөек шагыйре, татар әдәбияты классигы, әдәби тәнкыйтьче, публицист, яңа заман татар әдәбиятына һәм әдәби теленә нигез салучыларның берсе.

Габдулла Тукай (1886-1913)

Балачак

Бөек шагыйрь Арча ягының Кушлавыч авылында 1886 елның 26 апрелендә (иске стиль буенча 14 апрельдә) Мөхәммәтгариф мулла гаиләсендә дөньяга килә. Малай туып дүрт ай ярым үткәч, Мөхәммәтгариф хәзрәт үлеп китә. Тол калган Мәмдүдәне (Габдулланың әнисен) Сасна мулласына кияүгә бирәләр. Бәләкәй Габдулланы авылның Шәрифә исемле фәкыйрь бер карчыгына вакытлыча асрамага калдыралар. Бераз соңрак аны үз әнисе яңа гаиләсенә алдыра.

Бәләкәй Габдулла монда ятимлекне генә түгел, ачлыкны да татый. Бабасы, күрше авыллардан икмәк сыныклары теләнеп алып кайтып, балаларын ач үлемнән саклый. Ә бервакыт баланы, Казанга баручы бер ямщиккә утыртып, ерак, билгесез сәфәргә озаталар. Теге ямщик исә Печән базарына килгәч: «Асрарга бала бирәм, кем ала?» — дип кычкырып йөри.

Халык арасыннан бер кеше чыгып малайны үзләренә алып кайта. Яңа бистә һөнәрчесе Мөхәммәтвәли абзый белән Газизә абыстай шулай итеп малайлы булалар. Соңрак аны яңадан Өчилегә озаталар. Бераздан соң малайны Кырлай исемле авылдан ир баласыз Сәгъди абзыйга уллыкка озаталар. Шулай рухи яктан авыл, крестьян тормышын тәмам күңеленә сеңдергән Тукайны көннәрдән бер көнне Кушлавыч авылының Бәдретдин исемле кешесе эзләп таба да Уральскига алып китә.

Уральски чоры

1895 елның кышында 18 көнле юлдан соң тугыз яшьлек Апушны Уральск шәһәрендәге татар бистәсенә сәүдәгәр Усманов Галиәскәр һәм аның хатыны Газизә йортына алып киләләр. Уральск халкы тарихта беренче мәртәбә ачыктан-ачык Беренче май демонстрациясен уздыра. Аннан җәй уртасында, көздә тагын берничә мәртәбә халык җыелышлары бу¬лып ала.

Замандашларының сөйләвенә караганда, халык демонстрациясен куып таратканда, Тукайның җилкәсенә жандарм офицерының камчы очы да эләгә. 1905–1907 елларда Тукай бик кыю публицистик мәкаләләр белән чыгыш ясый. Галиәскәр вафат булганнан соң Тукай “Мотыйгия” мәдрәсәсенә күчеп килә. Мотыйгия мәдрәсәсендә монда Зөя өязе Кече Кайбыч авылыннан күчеп килгән Мотыйгулла хәзрәт Төхбәтуллин шәкертләргә фәлсәфә, астрономия фәннәре буенча дәресләр бирә, Омар Хәйям, Фирдәүси һәм башка дан казанган шәрык шагыйрьләренең эшләре белән таныштыра. Югары белемле алдынгы карашлы, бай китапханәгә ия булган бу шәхеснең Тукайның шагырь булып формалашуында роле чагыштыргысыз зур.

“Мотыйгыя” мәдрәсәсе каршында рус мәктәбе эшләп килгән. Алдан Тукай русча бер нәрсә дә аңламаган булса, берничә айдан соң йөгереп укый башлаган. Тора бара Габдулла- Пушкин һәм Лермонтов иҗаты белән мавыгып киткән. Нәкъ монда Тукайның рус һәм чит ил әдәбиятына мәһәббәте кабына. Иҗат юлының башында ул- укытучысының улына Казанда “Касыймия” мәдрәсәсендә укучы Камил Төхбәтуллинга бурычлы. 1905 елдагы революцион күтәрелү чоры Камилгә “Фикер” гәҗите, “Уклар” һәм «Новый век» журналын бастырырга мөмкинлек тудыра. Тукай бу басмаларда үзенең шигырьләрен киң җәмәгатьчелеккә чыгара. Белемгә сусаган Тукай өчъеллык рус мәктәбенә кереп укый башлый. Мәдрәсәдә гарәп, төрек, фарсы телләрен бик яхшы үзләштергән малай кинәт кенә рус һәм Аурупа әдәбияты дөньясына чума.

1905 елның сентябрендә үк аның «Әлгасрелҗәдид» журналының реклама җыентыгында шигырьләре басыла. Ноябрьдә «Фикер» газетасы чыга башлый. Бераздан «Әл-гасрелҗәдид» күренә. Тукай инде монысында фактик редактор. Хыялда сатирик журнал чыгару. 1906 елның июнендә анысы да («Уклар») дөнья күрә. Монда да фактик редактор — Тукай.

Әмма туган туфрак шагыйрьне Казанга тарта.

Казан чоры

1907 елның сары яфраклар белән түшәлгән Казан урамына атлы повозкага утырып Тукай килеп керә. Шушы елның көзеннән Тукайның Казан чоры — халкына, Ватанына шигъри сүзен әйтер өчен бирелгән биш ел да сигез айлык дәвере башлана.

Казанда Тукай яңа дуслар таба. Болар: Фатих Әмирхан, Хөсәен Ямашев, Кәбир Бәкер, В.Бәхтияров, Галиәсгар Камал, С.Рахманколый, Гафур Коләхмәтов, бераз соңрак — Сәгыйть Сүнчәләй. Габдулла үзе теләгән әдәбият, журналистика өлкәсенә чума.

1910 елның башында журналист Әхмәт Урманчиев редакторлыгында сатирик журнал «Ялт-йолт» чыга башлый. Тукай бөтен көчен шушы журналга бирә, сатирик әсәрләренең бик күбесе «Ялт-йолт»та басыла. Ул шәһәрнең иҗтимагый эшләрендә актив катнаша, әйтик, «Шәрык клубы» программасындагы кичәләрдә концертлар, лекцияләрне оештыруда Г. Коләхмәтов, Ф. Әмирхан, Ф. Агеев, С. Рахманколый кебек алдынгы карашлы яшьләр белән бергә эшли. 1910 елның 15 апрелендә Шәрык клубында халык иҗаты буенча лекция укып, шәһәр яшьләрен таң калдыра.

1913 елның башында шагыйрьнең сәламәтлеге бик нык какшый. Ләкин ул иҗат эшен туктатмый. Тукайның соңгы айларында язган әсәрләре аның чын мәгънәсендә зур патриот, гражданин һәм тарихны тирәнтен аңлаган шәхес икәнен исбат итәләр. 1913 елның 15 апрелендә (иске стиль буенча 2 апреле) бөек шагыйрь Габдулла Тукайның гомере өзелә. Казаншәһәренең моңа кадәр андый күп халык җыйган җеназа күргәне булмый...

Википедия язмасы: Габдулла Тукай

www.azatliq.org

Биография Габдуллы Тукая

Тукай Габдулла (1886-1913) – народный поэт Татарстана, также проявил себя в качестве литературного критика и публициста, переводчика и общественного деятеля.

Детские годы

Габдулла появился на свет в Казанской губернии в деревеньке Кушлавыч 8 мая 1886 года (сейчас это Арский район в Республике Татарстан).

Его папе, Мухамедгарифу Мухамедгалимову, на момент рождения сына было уже 43 года, он являлся коренным жителем деревни Кушлавыч, где с 1864 года служил указным муллой.

Мама, Мэмдудэ, вышла замуж за Мухамедгарифа в 13-летнем возрасте, отец был старше матери почти на двадцать лет. На момент рождения мальчика в семье уже подрастали две старшие дочери Саджида и Газиза.

Габдулле было всего пять месяцев, когда скончался его отец. Через два с половиной года мать снова вышла замуж и уехала в другую деревню, оставив трёхлетнего сына на воспитание бедной пожилой женщине. Через некоторое время Мэмдудэ вернулась за малышом и забрала сына с собой. Но, когда Габдулле было четыре года, ушла из жизни и его мама, мальчик остался круглым сиротой. Так началось его горькое скитание «по людям».

Сначала малыша взял на воспитание дедушка по маминой линии Зиннатулла Амиров, проживавший в деревне Училе и служивший там муллой. Но семья и без Габдуллы была многодетной и полуголодной, поэтому спустя несколько месяцев дед отвёз его в Казань.

Там на Сенном базаре для Габдуллы нашлась новая семья. Это были бездетные жители Ново-Татарской Слободы Мухамметвали, глава семьи занимался кустарным производством. В этой семье мальчику было хорошо, его любили, Габдулле даже показалось, что ему наконец-то улыбнулось счастье. Но случилась беда: тяжело заболели его приёмные родители и были вынуждены вернуть малыша деду.

В деревне Училе у дедушки мальчик снова пробыл недолго, Зиннатулла пристроил внука в крестьянскую семью Сагди, которая проживала в соседней деревне Кырлай. Здесь Тукай прожил около трёх лет, с 1892 по 1895 годы. Как писал позднее поэт в своих воспоминаниях, деревня Кырлай открыла ему глаза на жизнь. Ребёнка здесь приобщали к сельскому труду, он не знал нужды, начал обучаться и впервые почувствовал, что такое любить простых людей и родную землю.

Но и тут Тукай не смог оставаться счастливым, горе просто преследовало его. Сначала от различных заболеваний скончались взрослые дочки Сагди. Потом внезапно покалечился хозяин, а его супруга, будучи очень суеверной женщиной, все эти беды связала с проживавшим у них приёмным мальчиком. Вскоре хозяйка родила сына, и отношения с Габдуллой испортились окончательно.

В конце 1895 года Тукая забрала к себе родная сестра его отца Газиза Забирова (Усманова), так Габдулла оказался в купеческой семье в городе Уральске. Здесь мальчик поступил на учёбу в медресе «Мутыгия», при учебном заведении имелся русский класс, Тукай посещал одновременно и его. Во время обучения у Габдуллы проявилась высокая одарённость почти по всем предметам. В медресе его считали самым образованным, сметливым и бойким.

Юность и первые шаги в поэзии

В 1904 году в Уральске начал издаваться рукописный журнал «Аль-Гаср аль-джадид» (в переводе на русский язык означает «Новый век»). В этом журнале были написаны первые литературные произведения Тукая. В это же время он увлёкся стихотворениями Лермонтова и Пушкина, баснями Крылова, которые переводил на татарский язык и предлагал издавать.

Самым значимым поэтическим произведением Тукая из раннего периода стал стих «Что ты спишь, мужичок?» автора Кольцова А. Габдулла полностью сделал его перевод на татарский язык с названием «Сон мужика», и стихотворение было опубликовано в 1905 году.

После того, как прошла революция 1905 года, в Уральске стали появляться печатные издательства:

  • «Фикер» («Мысль»);
  • «Уклар» («Стрелы»);
  • «Аль-гаср аль-джадид» («Новый век»).

Тукай стал с этими газетами и журналами сотрудничать, издавались его стихотворения, публицистические статьи на революционные темы. Также были напечатаны его переводы 77 басен Крылова под называнием «Жемчужины».

Революция отложила отпечаток и на творчество Тукая. По Уральску волнами прокатились демонстрации, Габдулла принимал в них самое активное участие.

Произведения этого периода буквально пронизаны призывом до конца бороться за демократию и честь своей Родины:

  • «Одно слово друзьям»;
  • «Шурале»;
  • «Паразитам»;
  • «Пара лошадей»;
  • «Государственная дума»;
  • «О свободе»;
  • «Не уйдём!»;
  • «Родной земле»;
  • «Что рассказывают шакирды».

В 1907 году Тукай окончил учёбу и начал вольную жизнь поэта.

Творчество

Осенью 1907 года Габдулла уехал в Казань, где сразу же влился в ряды передовой молодёжи, вошёл в литературные круги и начал сотрудничество с издательствами:

  • журналом «Ялт-юлт» («Зарница»);
  • газетой «Аль-Ислах» («Реформа»);
  • журналом «Яшен» («Молния»).

Казань всё-таки была колыбелью татарской культуры. Здесь поэт нашёл свою среду – книжные и газетные издания, театральное общество, люди, схожие с ним самим по духу и мыслям. Он стал своим среди писателей-демократов, познакомился с Ямашевым Х. – первым среди татарских большевиков. В Казани произошёл расцвет его таланта, здесь он полностью состоялся как поэт, общественный деятель и журналист, это было время его славы.

В 1908-1909 годах поэт проехал по своей малой Родине – деревням Заказанья. Под впечатлением от этой поездки он написал много стихов и путевых заметок, лучшие из которых:

  • «Гнёт»;
  • «Жизнь»;
  • «Религия и народ»;
  • «Националисты»;
  • «Осенние ветры»;
  • «Ишан»;
  • «Чего не хватает сельскому люду?»;
  • «Сенной базар, или Новый Кисекбаш»;
  • «Рассказ с печки»;
  • баллада «Водяная»;
  • «Возвращение в Казань».

К сожалению, в этот период у Тукая резко стало ухудшаться здоровье. Он испытывал материальные трудности, положение его было бедственным, практически нищенским, поэт прозябал в дешёвых и холодных гостиничных номерах.

Несмотря на плохое самочувствие, он совершил ещё одно грандиозное путешествие, весной 1911 года на пароходе отплыл в Астрахань, поэт познакомился с жизнью Поволжья. А в 1912 году отправился в ещё более далёкий путь – из Уфы в Петербург. Здесь Габдуллу встретили довольно холодно, всего 13 дней он пробыл в Петербурге, оттуда направился в Троицк. А потом уехал в казахские степи, где прожил почти два месяца, в надежде поправить своё самочувствие поэт постоянно употреблял там кумыс.

В августе 1912 года Габдулла приехал в Казань. Чувствовал себя он скверно, тем не менее продолжил трудиться в типографии, где приходилось постоянно дышать свинцовыми испарениями.

Впечатления от путешествий породили новые произведения Тукая, к сожалению, они стали последними:

  • очерк «Маленькое путешествие»;
  • «Татарская молодёжь»;
  • «Дача»;
  • «Первое моё дело после пробуждения»;
  • «По случаю юбилея»;
  • «Надежды народа».

Поэт скончался от чахотки и голода вечером 15 апреля 1913 года, совсем чуть-чуть не дожив до 27 лет. Габдулла Тукай похоронен в Казани на татарском кладбище.

В Республике Татарстан в честь поэта названы многие улицы, площади и скверы, станция метро, колхоз, типография и филармония, а также есть круизный теплоход «Поэт Габдулла Тукай», который курсирует по Волго-Камскому бассейну. Установлено множество памятников и открыто три музея: в селе Новый Кырлай, в Уральске и в Казани. Каждый год в Казани на Театральной улице возле памятника поэту в день его рождения проходят литературные чтения.

stories-of-success.ru

Габдулла Тукайнын биографиясе

Балачак

Бөек шагыйрь Арча ягының Кушлавыч авылында 1886 елның 26 апрелендә (иске стиль буенча 14 апрельдә) Мөхәммәтгариф мулла гаиләсендә дөньяга килә. Малай туып дүрт ай ярым үткәч, Мөхәммәтгариф хәзрәт үлеп китә. Тол калган Мәмдүдәне (Габдулланың әнисен) Сасна Пүчинкәсе авылы мулласына кияүгә бирәләр. Бәләкәй Габдулланы авылның Шәрифә исемле фәкыйрь бер карчыгына вакытлыча асрамага калдыралар. Бераз соңрак аны үз әнисе яңа гаиләсенә алдыра. Ләкин озакламый үлеп китә һәм үги әтисе аны Өчилегә бабасына озата.

Бәләкәй Габдулла монда ятимлекне генә түгел, ачлыкны да татый. Бабасы, күрше авыллардан икмәк сыныклары теләнеп алып кайтып, балаларын ач үлемнән саклый. Ә бервакыт баланы, Казанга баручы бер ямщиккә утыртып, ерак, билгесез сәфәргә озаталар. Теге ямщик исә Печән базарына килгәч: «Асрарга бала бирәм, кем ала?» — дип кычкырып йөри.

Халык арасыннан бер кеше чыгып малайны үзләренә алып кайта. Яңа бистә һөнәрчесе Мөхәммәтвәли абзый белән Газизә абыстай шулай итеп малайлы булалар. Соңрак аны яңадан Өчилегә озаталар. Бераздан соң малайны Кырлай исемле авылдан ир баласыз Сәгъди абзыйга уллыкка озаталар.

Камил Мотыйгый белән яшь Тукай, якынча 1905 ел

Шулай рухи яктан авыл, крестьян тормышын тәмам күңеленә сеңдергән Тукайны көннәрдән бер көнне Кушлавыч авылының Бәдретдин исемле кешесе эзләп таба да Уральскига алып китә.

1895 елның кышында 18 көнле юлдан соң тугыз яшьлек Апушны Уральск шәһәрендәге татар бистәсенә сәүдәгәр Усманов Галиәскәр һәм аның хатыны Газизә йортына алып киләләр. Уральск халкы тарихта беренче мәртәбә ачыктан-ачык Беренче май демонстрациясен уздыра. Аннан җәй уртасында, көздә тагын берничә мәртәбә халык җыелышлары бу­лып ала. Замандашларының сөйләвенә караганда, халык демонстрациясен куып таратканда, Тукайның җилкәсенә жандарм офицерының камчы очы да эләгә.1905–1907 елларда Тукай бик кыю публицистик мәкаләләр белән чыгыш ясый. Галиәскәр вафат булганнан соң Тукай “Мотыйгия” мәдрәсәсенә күчеп килә. Мотыйгия мәдрәсәсендә монда Зөя өязе Кече Кайбыч авылыннан күчеп килгән Мотыйгулла хәзрәт Төхбәтуллин шәкертләргә фәлсәфә, астрономия фәннәре буенча дәресләр бирә, Омар Хәйям, Фирдәүси һәм башка дан казанган шәрык шагыйрьләренең эшләре белән таныштыра. Югары белемле алдынгы карашлы, бай китапханәгә ия булган бу шәхеснең Тукайның шагырь булып формалашуында роле чагыштыргысыз зур.

“Мотыйгыя” мәдрәсәсе каршында рус мәктәбе эшләп килгән. Алдан Тукай русча бер нәрсә дә аңламаган булса, берничә айдан соң йөгереп укый башлаган. Тора бара Габдулла- Пушкин һәм Лермонтов иҗаты белән мавыгып киткән. Нәкъ монда Тукайның рус һәм чит ил әдәбиятына мәхәббәте кабына. Иҗат юлының башында ул - укытучысының улына Казанда “Касыймия” мәдрәсәсендә укучы Камил Төхбәтуллинга бурычлы. 1905 елдагы революцион күтәрелү чоры Камилгә “Фикер” гәҗите, “Уклар” һәм «Новый век» журналын бастырырга мөмкинлек тудыра. Тукай бу басмаларда үзенең шигырьләрен киң җәмәгатьчелеккә чыгара.

Белемгә сусаган Тукай өчъеллык рус мәктәбенә кереп укый башлый. Мәдрәсәдә гарәп, төрек, фарсы телләрен бик яхшы үзләштергән малай кинәт кенә рус һәм Аурупа әдәбияты дөньясына чума.

1905 елның сентябрендә үк аның «Әлгасрелҗәдид» журналының реклама җыентыгында шигырьләре басыла. Ноябрьдә «Фикер» газетасы чыга башлый. Бераздан «Әл-гасрелҗәдид» күренә. Тукай инде монысында фактик редактор. Хыялда сатирик журнал чыгару. 1906 елныңиюнендә анысы да («Уклар») дөнья күрә. Монда да фактик редактор — Тукай.

Әмма туган туфрак шагыйрьне Казанга тарта.

1907 елның сары яфраклар белән түшәлгән Казан урамына атлы повозкага утырып Тукай килеп керә. Шушы елның көзеннән Тукайның Казан чоры — халкына, Ватанына шигъри сүзен әйтер өчен бирелгән биш ел да сигез айлык дәвере башлана.

Казанда Тукай яңа дуслар таба. Болар: Фатих Әмирхан, Хөсәен Ямашев, Кәбир Бәкер, В.Бәхтияров, Галиәсгар Камал, Солтан Рахманколый, Гафур Коләхмәтов, бераз соңрак — Сәгыйть Сүнчәләй. Габдулла үзе теләгән әдәбият, журналистика өлкәсенә чума.

1910 елның башында журналист Әхмәт Урманчиев редакторлыгында сатирик журнал «Ялт-йолт» чыга башлый. Тукай бөтен көчен шушы журналга бирә, сатирик әсәрләренең бик күбесе «Ялт-йолт»та басыла. Ул шәһәрнең иҗтимагый эшләрендә актив катнаша, әйтик, «Шәрык клубы» программасындагы кичәләрдә концертлар, лекцияләрне оештыруда Г. Коләхмәтов, Ф. Әмирхан, Ф. Агеев, С. Рахманколый кебек алдынгы карашлы яшьләр белән бергә эшли. 1910 елның 15 апрелендә Шәрык клубында халык иҗаты буенча лекция укып, шәһәр яшьләрен таң калдыра. Тукай кабере 55.760223° т. к. 49.106168° кч. о. (G) (O)

1913 елның башында шагыйрьнең сәламәтлеге бик нык какшый. Ләкин ул иҗат эшен туктатмый. Тукайның соңгы айларында язган әсәрләре аның чын мәгънәсендә зур патриот, гражданин һәм тарихны тирәнтен аңлаган шәхес икәнен исбат итәләр.

1913 елның 15 апрелендә (иске стиль буенча 2 апреле) бөек шагыйрь Габдулла Тукайның гомере өзелә. Казан шәһәренең моңа кадәр андый күп халык җыйган җеназа күргәне булмый...

tukaygabdulla.blogspot.com


Смотрите также